یادگیری فعال -  یادگیری انفعالی

در رويكرد جديد آموزش و پرورش همواره سعي بر اين است كه فرآيند يادگيري از حالت انفعالي (روش سنتي ) به حالت يادگيري فعال درآيد به طور خلاصه،يادگيري فعال آن نوع يادگيري است كه دانش اموز خود در توليد مفاهيم مشاركت دارد.در مقابل ،يادگيري انفعالي قرار دادن دانش اموز در برابر مفاهيم آماده واز قبل توليد شده اي است كه انتظار مي رود آنها را حفظ كند. در يادگيري فعال موضوع مهم آموختن مطالب همراه با درك وفهم آنهاست. اين نوع آموزش تنها از راه درگيري مستقيم با مسئله و كسب تجربه هاي دست اول به دست مي آيد. اما در يادگيري انفعالي تاكيد بر خواندن مطالب وحفظ كردن آنهاست به تعبير «پائولو فرره» صاحب نظر برزيلي يادگيري انفعالي يادگيري به مدل «بانكي» است دانش اموز در يك نوبت به تدريج مطالبي را در ذهن خود ذخيره مي كند و همان ها را در امتحان پس مي دهد بنابراين بهترين نمره از آن كسي است كه امانات سپرده شده در صندوق خافظه را به طور كامل و بدون نقصان پس دهد در يادگيري انفعالي معلم ياد دهنده ي مطالب ومفاهيم است در نتيجه بيشتر به سخنراني متوسل مي شود چنين معلماني مي كوشند مطالب را به حد افراط صحيح ،كامل، با جزئيات مفصل وذكر انواع مثال ارائه دهند. در حاليكه در شيوه ي فعال معلم پيش تر از آن كه ياد دهنده ي مطالب باشد راهنماي يادگيري است و پيش از ان كه پاسخ دهنده ي پرسش باشد ايجاد كننده ي پرسش است . در شيوه ييادگيري انفعالي، تبديل كتاب درسي به جزوه ي پرسش و پاسخ امري رايج است ، در اين زمينه كتابهاي متعددي تحت عنوان كمك آموزشي به معلم سنت گرا ياري مي رساند. در حالي كه معلمان واقعي از هر گونه اقدامي كه به كليشه اي شدن پرسش و پاسخ ها بيانجامد پرهيز مي كنند . در ياد گيري فعال ،تكليف شب عبارتست از فعاليت هايي مانند : جمع آوري اطلاعات ، بپرسيد و به همكلاسان خود بگوييد ، بسازيد و يا در صورت لزوم آزمايش كنيد. در روش فعال ياد دهي و ياد گيري به ارزشيابي فعاليتهاي دانش آموزان در كلاس درس بسيار توجه مي شود. در اين نوع ارزشيابي ؛ ارزشيابي مهارتها ونگرشها به اندازه ارزشيابي از دانسته ها تأكيد مي شود و اهميت دارد . در حالي كه در روش انفعالي ، امتحان پايان ثلث( ترم ) بخش اصلي ارزشيابي است .و در آن تنها بر ارزشيابي از دانسته ها تأكيد مي شود كه متأسفانه نتيجه مطلوبي را به دنبال نخواهد داشت

مقایسه روش های یاددهی ( سنتی ) و یادگیری ( روش نوین و فعال )

روش سنتی ( انفعالی و غیر فعال )

 ( روش نوین آموزش فعال )

1- دانش  آموزان مفاهیم ، تجربه ها و قوانین را می خوانند ، حفظ می کنند و می کوشند که به خاطر بسپارند .

2- دانش آموزان مطالب مختلف را در ذهن خود نگه می دارند و هنگام پرسش و پاسخ ، مطالب حفظ شده را بازگو می کنند. به عبارت دیگر ، در این روش (مدل بانکی)دانش آموز هر چه به امانت به ذهن خود سپرده است،پس می دهد و هنگام آزمون،امانت های دریافتی را مسترد می دارد .

3- معلم اغلب با روش سخنرانی درس می دهد و کوشش می کند،همه جزئیات را مطرح کند و پاسخ دهد . او در صورت لزوم ، شکل می کشد ، تمرین می دهد و خود به حل تمرین ها کمک می کند و با مثال های متعدد ، مفاهیم را توجیه می کند . به عبارت دیگر ، نقش حل المسائل را برای دانش آموزان ایفا می کند.

4- معلمان اغلب جزوه می گویند و مطالب کتاب را خلاصه می کنند و دانش آموزان را به طرف استفاده از کتاب های حل المسائل سوق می دهند.

بدین طریق ، دانش آموزان بدون فهمیدن صورت مساله ، پاسخ آن را کتاب رونویسی می کنند .

5- معلم به کلاس تکلیف می دهد ، یا از دانش آموزان می خواهد موضوعی را رونویسی کنند و یا ، خود به تجربه دست می زند و دانش آموزان در این فرایند تماشاچی هستند .

1- دانش آموزان ، ضمن انجام فعالیت ها و یا کسب تجربه،در تولید مفاهیم شرکت دارند و به طور مستقیم نتایج هرتجربه را به دست می آورند.

2- دانش آموزان با تمام افراد گروه خودبه بحث و گفت وگو می پردازندو افرادگروه با هم کار          می کنند . گروه ها ، هنگام گزارش به جمع ، نظرات خود را با گروه های دیگر مقایسه می کنند و بسیاری مطالب را از یک دیگر می آموزند . معلم ، در حین گزارش و پرسش و پاسخ ، در صورت لزوم راهنمایی می کند و اگر اشتباهی وجود داشته باشد ، تصحیح می کندو به فراگیری دانش آموزان یاری می رساند

3- معلم راهنمای یادگیری است و به جای پاسخ مستقیم به پرسش  دانش آموزان ، می کوشد با پرسش های متعدد از دانش آموزان ، آن ها را به طرف پاسخ صحیح هدایت کند و به جای آن که مشکل دانش آموز را حل کند ، سعی دارد که طرح مساله کند و دانش آموز را به اندیشیدن و فکر کردن عادت دهد .

4- معلم به دانش آموزان پاسخ کلیشه ای نمی دهد و از روش پرسش و پاسخ سنتی دوری می کند.

او پرسش ها را به طریقی مطرح می کند که قابل بحث در کلاس باشد و به عبارت دیگر ، پرسش فقط دارای یک پاسخ نباشد ، تا فرصت گفت و گو برای همه دانش آموزان فراهم آید .

5- معلم ، هر دانش آموز را تشویق می کند که درباره موضوعی انتخابی ، از دیگران بپرسد ، کمک بگیرد ، اطلاعات دریافتی را جمع آوری کند و پس از بحث در گروه ، نتایج را به جمع گزارش دهد . همچنین برای نظریه های خود وسایلی بسازد و خود تجربه کند و نتیجه آزمایش را گزارش دهد .

 

6- به عبارت دیگر،درروش سنتی(انفعالی) ، معلم نظم کلاس را کنترل می کند و حضور و غیاب کلاس را به عهده دار دارد . او ، خود تدریس می کند ، جزوه می گوید ، تمرین تهیه می کند و ارائه می دهد ، پرسش می کند و گاهی ، پاسخ پرسش ها را می دهد ، تمرین ها را حل می کند و رفع مشکل می کند. در حقیقت ، معلم در صحنه آموزش کاملا فعال است و دانش آموزان ساکت نشسته اند و ظاهرا گوش می کنند ، جزوه می نویسند و گاهی پرسشی مطرح می کنند و اگر از آن ها پرسشی شود ، پاسخ می دهند .

 

 

7- در این روش ، هدف یاد دادن است و تکیه بر محفوظات و کسب دانستنی های ضروری و غیر ضروری . محصول روش سنتی تربیت مهندس دکتر برای تصدی مشاغل در جامعه است.

 

 

6- دانش آمنوزان به مطالعه تشویق می شوند و در مورد نتایج مطالعات خود با اعضای گروه بحث می کنند . حضور و غیاب به عهده سر گروه است . هنگام بحث در گروه ،رعایت نوبت و نظم و ترتیب به عهده گروه است و در صورت لزوم با طرح پرسش هایی ، دانش آموزان را به طرف پاسخ صحیح هدایت می کند. به عبارت دیگر ، در این روش دانش آموزان در صحنه آموزش فعالیت می کنند و معلم راهنما و ناظر فعالیت های آنهاست .

7- در روش فعال ، هدف یادگیری است ؛ به طوری که دانش آموز به یادگیرنده ای مادام

العمر تبدیل می شود . در این روش ، هدف های آموزش شامل موارد زیر است :

الف : دانستنی های ضروری ( دانش پایه ) که شامل چهار قسمت اساسی علوم فیزیکی ، علوم زمین ، علوم زیست و علوم بهداشت است.

ب : کسب مهارت های ضروری ، همچون : مشاهده ، اندازه گیری ، پیش بینی ، استنباط ، برقراری ارتباط ، . . .و طراحی تحقیق . با فراگیری این مهارت ها ، دانش آموز می تواند بر دانش پایه خود بیفزاید و مشکلات خود را حل کند.

پ : کسب نگرش هایی چون کنجکاوی ، میل به یادگیری ، کار دسته جمعی ،حفظ محیط زیست و غیره .به عبارت دیگر ، تربیت انسانی علاقه مند به زندگی و حافظ محیط زیست ، هدف اساسی این روش است . بدین طریق ، انسان توانا و مسئول در حل مسائل زندگی خودرو  مسائل جامعه تربیت  می شود . او می تواند طبیعت را خوب مشاهده کند ، نکته ها را از طبیعت دریافت کند و حافظ روش های متعالی انسانی باشد .

 

روش های تدریس

یکی ازارکان اصلی برنامه ی درسی روش تدریس می باشد صاحب نظران تسلط بر روش ها و فنون تدريس را يكي از ملاك هاي شايستگي معلمان دانسته وتسلط بر روس ها را بسيار مهم تر از دانش واطلاعات علمي معلم مي دانند.

انواع روش هاي تدريس :

به طور كلي روش هاي تدريس به دو دسته تقسيم مي شود :

الف) دانش آموز محور  (فعال )           ب ) معلم محور (غير فعال )

در شيوه ي تدريس فعال بر فعاليت شاگرد تاكيد مي شود و شاگردان در فرايند ياددهي يادگيري نقشي فعال دارند و تعاملي دو سويه بين شاگرد و معلم به وجود مي آيد معلم نقش راهنما را دارد وشاگرد خود به توليد مفهوم مي پردازد

برتري شيوه هاي فعال تدريس بر روش هاي غير فعال اثبات شده است وبنا به دلايل زير مي توان اذعان داشت كه تحقق اهداف آموزشي از اين مسير بسيار دست يافتني تر است.صاحب نظران تعليم و تربيت موارد زير را از محاسن شيوه هاي فعال بر شمرده اند

-- تقويت ارتباط گروهي و الگوهاي رفتاري مناسب در گروه

--  تقويت مهارت كلامي

 

-- جرات ابراز ايده درگروه كه خود موجب خودباوري مثبت واعتماد به نفس را فراهم مي نمايد

-- بالا رفتن آستانه ي تحمل و روحيه ي نقد پذيري وقبول نظرات مخالف

-- از بين رفتن زمينه ي رقابت فرد با فرد

در اين شيوه معلم نقش تشنه كننده دارد نه سيراب كننده او ذهن دانش اموز را از تعادل خارج مي كند تا دانش اموز بر اساس غريزه ي طبيعي واصل تعادل جويي(     اصول آموزش و پرورش دكتر هوشيار ) تلاش كند وبه تعادل دست يابد

آب کم جو تشنگی آور به دست         تا که آبت جوشد از بالا وپست

                                                                          مولوی

ادامه دارد